ايالت جبال ايالت جبال « 1 » كه در مجاورت عراق و مراكز اصلى و اوليه تشيع قرار داشت ، از نواحىاى بود كه جمعيت زيادى از شيعيان را در شهرهاى مختلف خود جاى داده بود . تشيع براى نخستين‌بار از كوفه به اين ناحيه و از آن‌جا به ديگر سرزمين‌هاى شرق اسلامى راه يافت . قم : قم « 2 » مهم‌ترين شهر شيعيان و پايگاه تشيع در نواحى شرق به شمار مىرفت . ياقوت ، دربارهء مذهب مردم قم گفته است كه آن‌ها همگى شيعهء امامى هستند ، به‌طورى كه هيچ سنى مذهبى در ميانشان يافت نمىشود و سپس قضيه‌اى را به‌عنوان شاهد بر اين امر نقل مىكند . « 3 » سابقه تشيع در قم به زمان هجرت گروهى از طايفهء اشعرىهاى كوفه به اين شهر مىرسد . در اواخر قرن اول هجرى ، گروهى از طايفهء اشعريان كه در كوفه مىزيستند و از ديرباز داراى تمايلات شيعى بودند به شهر قم كوچ كردند . با آمدن آنان اولين بارقه‌هاى تشيع در اين شهر درخشيدن گرفت « 4 » و به زودى در اين شهر انتشار وسيعى يافت و تقريبا همگانى شد . تشيع قم از چنان شهرتى برخوردار بود كه در تمامى آثار جغرافيانويسان قرن چهارم و پس از آن بدان اشاره شده است . بلخى ، در المسالك و الممالك نوشته است كه اهل قم همه مذهب تشيع دارند و اكثريت آن‌ها عرب‌نژادند . « 5 » مقدسى ، در اين‌باره

--> ( 1 ) . ايالت جبال كه شامل نواحى مركزى و غربى ايران مىشد ، از شرق به خراسان و از غرب به عراق و از جنوب به فارس و خوزستان و از شمال به گيلان و آذربايجان محدود مىگرديد و شهرهاى مهم آن رى ، قم ، اصفهان ، همدان و كرمانشاه بود . ( 2 ) . دربارهء زمان بناى اين شهر اختلاف است و برخى آن را به سال 83 و به حجاج بن يوسف ثقفى نسبت مىدهند . ياقوت حموى ، معجم البلدان ، ج 7 ، ص 88 . ( 3 ) . همان . ( 4 ) . ر . ك : جعفريان ، تاريخ تشيع در ايران ، ج 1 ، ص 186 . ( 5 ) . بلخى ، المسالك و الممالك ، ص 35 .